Ate digital bat ondareari irekia

San Andres Apostoluaren eliza (Legarda)

AURKIBIDEA

  • Sarrera
  • Bideoa
  • 360ºIrudiak
  • Dorre erromanikoa
  • Antzinako argazkiak
  • Elizari buruz
  • Kokapena

Sarrera

Legarda Gasteiztik gertu dagoen herria da, Arrato mendatearen magalean. Toki honi buruz ditugun lehen berriak XII. mendearen hasierakoak dira, Donemiliagako ibaiadarraren agiriarenak. Dokumentu horretan gaur egungoaren izen bera du, eta, beraz, mendeetan zehar ez du aldaketarik izan toponimian. 1556an Iñigo Hurtado de Salcedoren jaurerrikoa zen, ordutik aurrera jaurerriaren lurraldea zelarik. 1664an Felipe IV.a erregeak markes titulua eman zion Legardako jaunari. Parrokia-elizaz gain, San Andres izenpean, herriak San Roke, San Anton eta Sortzez Garbiari eskainitako hiru ermita izan zituen, eta horietatik bigarrena baino ez da geratzen.

BIDEOA

360º Irudiak

Legardako dorre erromanikoa

Gaur egun oso kanpandorre erromaniko gutxi gelditzen dira Arabako lurraldean. Dudarik gabe izan ziren, baina Erdi Aroko kanpaiak izateko formularik ohikoena, gelditu zaizkigun arrastoak kontuan hartuta, kanpai-horma zen. Normalki elizaren oinetan kokatuta izaten bazen, mendebaldeko edo hegoaldeko hormetan zehar egon zitekeen ere, sarreratik gertu. Legardako kanpandorre erromanikoa gangaren azkenengo zatiaren gainean dago eta, sostengatzeko, barrualdera nerbio lodi batzuk ikusten dira egitura sendo bat sortuz pisua eusteko. Izan ere, denboraren poderioz dorreak bere estaldura galdu du, urari hezetasunak eta itoginak sortzeko hutsuneak utziz, eta horren ondorioz dorrea eta gangak pixkanaka-pixkanaka kaltetuz. Utzikeri egoera hau izan arren, gure lurraldean dugun dorre erromanikoko kasurik hoberena izaten jarraitzen du .

Antzinako argazkiak

Legardako elizaren XX. mendeko argazkietan, begi hutsez, eraikinaren egoera hobe bat ikusten da. Berez, bere utzikeria eta hezetasun arazoak azkenengo hamarkadetan gertatu dira. Berrogeita hamargarren hamarkadan, argazkiak hartu zirenean, dorreak teilatua zuen oraindik eta ondoren erori diren zati guztiak mantentzen zituen. Barruko argazki orokorrik ez da kontserbatzen, baina bai XVI. mendeko taulen gainean egindako margoen segida baten argazki batzuk. Margo hauek apur bat hondatuta izan arren, kalitate honekoak ziren eta tenpluaren hormetatik zintzilikatuta zeuden. Eszena hauek ikusi ahal ditugu: Ikustaldia, Magoen Adorazioa, San Pedro eta San Andres bokazioa eta San Andres gobernadoreak hartuta. Badirudi elizaren erretaula zaharraren arrastoak direla, XVIII. mendeko bisitadoreak emandako aginpean deseginak izan zirenak. Gaur egun inork ez daki zer gertatu zen margo horiekin.

San Andres Apostoluaren eliza

Kanpoaldea

Legardako San Andres eliza partzialki kamuflatuta dago bere inguruan atxikitako eraikuntzengatik. Abade-etxeak eta arkupeak ia ezkutuan dute hegoaldeko horma osoa, eta, beraz, ezin da elizarako sarrera ikusi. Kanpoalderantz nabarmenena, dorre erromanikoaz gain, harburu leunen lerroa eta burualdean itsututako okulu baten aztarnak dira. Okulu horrek trazeria gotikoa du, eta XV. mendean eremu hori handitu egin zela adierazten digu, barnealderantz nabarmenagoa dena.

Behin elizpean, elizaren atea ikusten dugu, oso sinplea eta dekoraziorik gabekoa. Sarrera mota honek, eliza batena baino, eraikin zibilen portaden itxura du. Badakigu XIV-XV. mendeetan, jatorrizko portada erromanikoa desegin zela, berri batetik ordezkatuz. Atalasean taula bat dago hurrengo idazkerarekin: “Alabado sea el Santísimo Sacramento y María Santísima concebida sin pecado original”. Testuinguruz kanpo dagoen taula bat da, XIX. mendeko erretaula edo eraikin galkor baten zatia izan zitekeena.

Barrualdea

Barrualdean, gaur egun, hezetasunek probokatutako eraikinaren egoera txarra deigarria da. Elizaren oinetan bataiarri erromanikoa dugu, kopa laua duena eta lau zutabetik sostengatua dagoena. Alde horretan nabarriak dira hormetan egindako harraska lanak. Lan hauek eliza osoan Erdi Aroko margoak zeudela konturatu zirenan geldituak izan ziren orain dela hamarkada batzuk. Gaur egun, kare geruzak ez du margoak osorik ikustea uzten, baina laurogeitamargarren hamarkadan egindako laginek xehetasun eta dekorazio irudi batzuk ikusarazi dituzte.

Erdi Aroko margoak

Horma pintura sinplea da, okre-gorri edo gorri kolorekoa, kare geruza baten gainetik. Margo geruza mota hau oso ohikoa izan zen Araban. Harlandu gorrien diseinuaren gainean beste forma geometriko batzuk ditugu, sigi-saga marren friso bat bezala, kanoi-ganga zorrotzen goiko partea, kornisen goiko partea eta interesekoak diren beste elementu arkitektoniko batzuk korritzen dituena. Adibidez, jatorrizko portada erromanikoa zegoen lekuan edo kredenzia zegoen lekuan aurkitzen dugu, gaur egun zementuz estalirik dagoena. Iparraldeko horman ere, marra bitxi batek gure arreta bereganatzen du, bere diseinu borobilengatik, gurpilak eta kiribilekin, besteak beste.

Hasierako burualde erromanikoa XV. mendean desegin zuten, gotikoki handitzeko. Bertan, estilo piktorikoa nola aldatzen den ikusiko dugu. Oraindik ere badago zatitze bat, baina, oraingoan, garaiko ohituraren arabera egiten da, hondoa grisez margotuz (grisalla) eta harlandu faltsuen banaketak zuriz eginez. Bi estiloak, gorria eta grisa, elkarrekin bizi izan ziren, mende batzuk geroago horma guztiak berriro zuritu ziren arte. Alboetako bi kaperetan, non erdi-puntuko arkuko gangak baitaude, gotiko estiloko tertzeletedun ganga faltsu batzuk margotu ziren, ia erabat ikus daitezkeenak.

Ganga gotiko margotuen estrategia bera, konplexuxeagoa, jarraitu zen sakristian, non, gainera, hormetako batean, kata bat ikusten dugun, grisallan egindako Kristo gurutziltzatu baten zati bat argitara utzi zuena. Pintura hau, zati batean, hiriko hondoa duen erretaulatxo barroko batek ezkutatzen du.

Elizan zeuden higigarri artistikoen zati handi bat, korua edo erretaula errenazentistaren taulak, besteak beste, desagertuta daude. Absidean, aldiz, XVIII. mendeko erretaula dugu, rokoko estilokoa, txuriz eta urrez margotuta. Bertan San Andres eskultura dugu, tenpluaren patroia dena, San Pedro eta San Pablo inguruan dituelarik. Goian kalbarioa Espiritu Santuarekin.

Aurreko alboetako bi erretaula ere badaude, XVII. mendekoak, Arrosarioko Ama Birjinari eta San Sebastiani eskainiak. Bien goialdean, margotutako ohol txikiak daude, non gurutzea lepoan duen Kristo bat eta kalbario bat irudikatzen diren, hurrenez hurren.

Erretaulak aparte, San Antonen bi eskultura salbuetsi aurkitzen ditugu, bat estilo gotikokoa eta bestea barrokoa. Ia zihur gaude herrian dagoen San Anton izeneko beste ermitatik ekarritakoak direla.

KOKAPENA

Argazki-kredituak:

Egungo argazkiak: © Alava Medieval / Erdi Aroko Araba.

Antzinako argazkiak: Arabako Lurralde Historikoko Artxiboa

Suscríbete a nuestra lista de correo

Para recibir correos electrónicos con las novedades de Álava Medieval, rellena el formulario hacienco click aquí.

¡Te has suscrito correctamente!

Utilizamos cookies propias y de terceros para mejorar nuestros servicios. Si continua navegando consideramos que acepta su uso. Más información

Cookie es un fichero que se descarga en su ordenador al acceder a determinadas páginas web. Las cookies permiten a una página web, entre otras cosas, almacenar y recuperar información sobre los hábitos de navegación de un usuario o de su equipo y, dependiendo de la información que contengan y de la forma en que utilice su equipo, pueden utilizarse para reconocer al usuario.. El navegador del usuario memoriza cookies en el disco duro solamente durante la sesión actual ocupando un espacio de memoria mínimo y no perjudicando al ordenador. Las cookies no contienen ninguna clase de información personal específica, y la mayoría de las mismas se borran del disco duro al finalizar la sesión de navegador (las denominadas cookies de sesión). La mayoría de los navegadores aceptan como estándar a las cookies y, con independencia de las mismas, permiten o impiden en los ajustes de seguridad las cookies temporales o memorizadas. Sin su expreso consentimiento –mediante la activación de las cookies en su navegador– alavamedieval.com no enlazará en las cookies los datos memorizados con sus datos personales proporcionados en el momento del registro o la compra. ¿Qué tipos de cookies utiliza esta página web? - Cookies técnicas: Son aquéllas que permiten al usuario la navegación a través de una página web, plataforma o aplicación y la utilización de las diferentes opciones o servicios que en ella existan como, por ejemplo, controlar el tráfico y la comunicación de datos, identificar la sesión, acceder a partes de acceso restringido, recordar los elementos que integran un pedido, realizar el proceso de compra de un pedido, realizar la solicitud de inscripción o participación en un evento, utilizar elementos de seguridad durante la navegación, almacenar contenidos para la difusión de videos o sonido o compartir contenidos a través de redes sociales. - Cookies de personalización: Son aquéllas que permiten al usuario acceder al servicio con algunas características de carácter general predefinidas en función de una serie de criterios en el terminal del usuario como por ejemplo serian el idioma, el tipo de navegador a través del cual accede al servicio, la configuración regional desde donde accede al servicio, etc. - Cookies de análisis: Son aquéllas que bien tratadas por nosotros o por terceros, nos permiten cuantificar el número de usuarios y así realizar la medición y análisis estadístico de la utilización que hacen los usuarios del servicio ofertado. Para ello se analiza su navegación en nuestra página web con el fin de mejorar la oferta de productos o servicios que le ofrecemos. Cookies de terceros: La Web de alavamedieval.com puede utilizar servicios de terceros que, por cuenta de XXXXX, recopilaran información con fines estadísticos, de uso del Site por parte del usuario y para la prestacion de otros servicios relacionados con la actividad del Website y otros servicios de Internet. En particular, este sitio Web utiliza Google Analytics, un servicio analítico de web prestado por Google, Inc. con domicilio en los Estados Unidos con sede central en 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View, California 94043. Para la prestación de estos servicios, estos utilizan cookies que recopilan la información, incluida la dirección IP del usuario, que será transmitida, tratada y almacenada por Google en los términos fijados en la Web Google.com. Incluyendo la posible transmisión de dicha información a terceros por razones de exigencia legal o cuando dichos terceros procesen la información por cuenta de Google.

Cerrar