Ate digital bat ondareari irekia

Arraraingo San Juan ermita (Burgelu)

Sarrera

Burgeluko herriaren kanpoaldean, soroen artean, San Juan ermita aurkitzen dugu. Eraikuntza hau Arrarain izeneko aspaldiko herrixkaren azken testigantza da. Herri hau XIV. mendean loratu eta orduantxe abandonatu egin zen. Eremu hau herritarrek “Camino de los Romanos” deitutakoaren ondoan kokatuta dago, Araba gurutzatzen zuen Burdeos-Astorga erromatarren galtzadaren gertutasuna adierazten digunak. Mendeetan zehar ermita funtzioa betez, Burgeluko herritarrek, eliza mantentzeaz arduratu zirenak, eliztxoren ipar murruan hilerria kokatzea erabaki zuten, hau dela-eta, gaur egun, herriko hilerriaren kapera gisa funtzionatzen du.

Bideoa

360º irudiak

Arraraineko eremua

Arabako lautadan jenderik bizi ez den eremu edo mortuorio (Erdi Aroan deitzen ziren bezala) asko aurkitzen ditugu. Guzti hauetatik izena, eta ausaz, ermita bihurtutako jatorrizko parrokia gorde dira. Leku hauen despopulatzearen kausak anitzak izan daitezke: herritar guztiak akabatzen dituzten gaixotasunak, herritarrak beste eremu erosoago batzuetara mugiarazten dituen kokapen deseroso bat, merkatariak erakartzen zituen bideen abandonatzeak edo, Arraraineko kasuan, gertuko herri berri baten sorkuntza. Burguluko herri berriaren abantaila fiskal eta legalak herrixkaren abandonatzea ekarriko zuen, eta ondorioz, bertakoak ondoko herrira lekualdatzea. Gaztelako errege Alfontso XI.ak 1337. urtean Burguluko herria sortu zuenean, inguruko herrientzat hainbesteko presioa suposatu zuen, ezen hauetako askoko biztanleak, bizitza hobe baten bila, bizitokiz aldatu ziren.

Antzinako Argazkiak

XX. mendearen hasieran San Juan de Arrarain ermitari egindako argazkiak ikusten baditugu, denborak eragindako suntsidura eta arrakala batzuen konponketak izan ezik, elizaren kanpoaldeak aldaketa handirik jasan ez duela ikus dezakegu. Hala ere, barrualdean, haien itxurarengatik XIX. mendean datatu ahal ziren margoak desagertu egin direla kontura gaitezke. Batetik, margo hauetan abside aldeko labe gangan kupula erdi bat imitatzen saiatu zirela ikusten dugu. Bestetik, paretetan marmolaren testura ematen duten trazuak antzeman ahal ditugu. Eta azkenik, dekorazioa osatzeko, aldarearen aurrealdean gortina bildu bat dugu. Bitxia da oso nola Erromaniko garaiko leihoa Erdi Aroko Ama birjinaren irudia gordetzen duen errataula neoklasiko moduko bat bihurtua izan den. Horretarako, abside aldeko leihoetako kapitelak, pilastra neoklasikoak imitatzen saiatzen ziren igeltsuzko egitura batzuekin estali egin ziren.

Ermita

Kanpoaldea

Jatorrizko XII. mendeko eliza erromanikotik absidea besterik ez da gordetzen. Bestalde, elizaren gorputza, egurrezko habeteria batek ordezkatu du. Burualdean erdi puntuko leiho absidial soil bat dago, soka-dekorazioko bi kolomak eutsirik.

Kapiteletan, zertxobait hondatuak, interpretazio zaila daukaten eszena konplexuak garatzen dira. Ezkerraldeko kapitelean, bi pertsonaia elkarren aurka borrokatzen ari dira. Bitartean, hauen ondoan, denboraren poderioz gaizki kontserbatuta ailegatu zaigun hirugarren pertsonaia bat antzematen da. Espazio berean borrokari begira dagoen lau hankako animalia bat ikus dezakegu, beharbada aurreko pertsonaietako baten zelaberea. Batzuetan eszena hau Jacobek aingeruen aurka borrokatzen dueneko pasarte biblikoarekin identifikatu egin da. Hala ere, kontserbazio egoera txarrak ezin du erakutsi borrokalari hauetakoren batek hegalik duenik.
Eskuinaldeko kapitelean, hondo izurtu batean, idulki baten gainean dagoen gurutze bat daukagu. Gurutze honen besoak zitori hori lore batean bukatzen dira. Guruztoki bati erreferentzia egin ahal dio; izan ere, guruztokiak bide bat, herri baten sarrera edo bidegurutze bat zehazten duten elementuak dira. Bestetik, albo batean geldirik, hegoak bilduta dituzten bi txori ikusten ditugu. Beste aldean, hiru pertsonaia ditugu, gerriari lotuta jantzi luze batzuk daramatzatelarik.
Hagaburuak

Zirkuluerdi-formako absidearen erlaitzean aniztasun handiko hagaburu zenbait mantentzen dira. Hegoaldetik hasita iparralderantz doan marra bat jarraituz, elementu zilindriko bat antzeman dezakegu, baita ahutzak erakusten ari den balizko txakur edo otso bat, eta aurreko hankak erakutsiz, arku-biola jotzen duen musikari bizardun bat ere. Honen ondoan, beste hagaburu batean, zarrabete jotzaile bat dago. Bi instrumentu hauek oso ohikoak ziren Erdi Aroan.

Absideko leihoaren gaineko hagaburuek ez dute dekoraziorik erakusten. Iparraldeko aldekoetan, aldiz, erliebe ezberdinak ikusi ahal ditugu: bat gurutze formakoa, beste batek dekorazio xakeztatuduna, eta azkenak azalera ildaskatu bat erakusten digu. Hagaburu lerroaren bukaeran Erdi Aroko gerlari bat antzeman dezakegu. Honek ezpata goian eta malko formako ezkutu luze bat daramatza, elizaren eraikuntzaren garaian hedatu zen defentsarako elementua.
Barrualdea

Barrualdeko garaipen arkuko kapiteletan eszena eta motibo misteriotsu gehiago ikusi ahal ditugu. Eskuin aldekoan, tolestutako gonarekin, bere hegalpean bi pertsonaia babesten dituen aingeru bat daukagu. Aingeru honek bi pertsonaia izango ditu alboz-albo, indarrez, beraren hegoak zabaltzen saiatzen ari direnak. Goiko aldeko erlaitzak dekorazio geometriko bat erakusten digu, ikoroski forma batean oinarrituta. Forma hau bi lerrotan errepikatzen da aurre aldeko erlaitzean. Eskuin aldeko kapitelean berriz, ebakidura baten bidez egindako triangelu forma bolumetriko batzuk ikusten ditugu. Hauek maskor gisa identifikatu egin dira, Done Jakue bideari balizko erreferentzia. Hala ere, landare dekorazio soil bat ere izan liteke.

Absideko leihoa

Berriki gertatutako esku hartze ezberdinek, igeltsuzko pilastra baten atzean iztukaturik egon ziren absideko leihoko kapitelak argira atera dituzte. Eskuin aldean, berriz ere errepikatzen den gaia, bi buru babesten ari den aingeru babesle bat ikusiko dugu. Ezker aldean, berriz, bere eskuetan liburu bat daraman irakurle bat ikus daiteke. Bitartean, suge bat beraren hanken artean irristatzen ari da, eta burua altxatzen du. Irakurle honen ondoan otoizlari bat ikusten dugu, eskuak zerurantz, arropek eliz gizon gisa identifikatzen dutelarik.

Bitxikeri bat

Bitxikeria gisa, harrizko sarkofago zimendu gisa berrerabilien arrastoen gainean dago absidea. Burualdea inguratzen duen beheko aldean ikusi ahal den bezala. Baliteke, elizaren eraikuntza baino lehenagoko garai batekoak, abandonatuko hilerri baten zatiak, izatea.

KOKAPENA

Ermita de San Juan de Arrarain

Ermita de San Juan de Arrarain
Créditos fotográficos:

De las fotografías actuales: © Alava Medieval / Erdi Aroko Araba.

De las fotografías antiguas: Archivo del Territorio Histórico de Álava.